از جمله تعاریف دیگری که ‌به این جنبه از تعهد اشاره دارند می توان به موارد زیر اشاره کرد:

شلدن ( ۱۹۷۱ ): تعهد سازمانی یک نگرش یا یک جه تگیری نسبت به سازمان است که هویت فرد را به سازمان مرتبط می‌سازد.

کانتر ( ۱۹۷۳ ): تمایل افراد به در اختیار گذاشتن ارزش و وفاداری خویش به نظام اجتماعی.

بوکانان ( ۱۹۷۴ ): تعهد سازمانی نوع وابستگی عاطفی و تعصب آمیز به ارزش ها و اهداف سازمان می‌باشد. وابستگی نسبت به نقش فرد در رابطه با ارزش ها و اهداف، نسبت به سازمان به خاطر خود سازمان جدای از ارزش‌های ابزاری آن.

سالانسیک ( ۱۹۷۷ ): تعهد حالتی از شخصیت است که در آن فرد از طریق اقدامات و فعالیت هایی که انجام می‌دهد محدود و مقید شده و به دلیل انجام همین اقدامات این باور در فرد ایجاد می شود که باید انجام چنین فعالیت هایی را تداوم بخشید، و درگیری مؤثر خویش را در انجام آن ها حفظ نماید.

جاروس و همکارانش ( ۱۹۹۳ ): تعهد عاطفی را م یتوان به صورت یک وابستگی روانشناختی به سازمان، شرح داد.

پورتر و همکاران( ۱۹۷۸ ): وابستگی عاطفی شاید توسط پورتر و همکاران او بهتر ارائه شده باشد.

آن ها تعهد سازمانی را به ‌عنوان درجه نسبی تعیین هویت فرد با سازمان و مشارکت و درگیری در یک سازمان خاص تعریف کرده‌اند. در این تعریف ؛ تعهد سازمانی سه عامل را شامل می شود:

۱- اعتقاد به اهداف و ارزش‌های سازمان

۲- تمایل به تلاش قابل ملاحظه به خاطر سازمان

۳- آرزو و خواست قوی و عمیق برای ادامه عضویت با سازمان.

محققین معتقدند که تعهد سازمانی با اکثر دستاوردهای سازمانی در ارتباط می‌باشد، مییر و هرسکویچ (۲۰۰۱) بیان کردند که تعهد عاطفی با نتایجی از قبیل جابجایی، غیبت، عملکرد شغل و تابعیت سازمانی در ارتباط می‌باشد.

۲- تعهد مستمر

دومین بعد از ابعاد سازمانی آلن و می یر ( ۱۹۹۰ ) تعهد مستمر می‌باشد، که بر مبنای تئوری سرمایه گذاری های بیکر ( ۱۹۶۰ ) قرار دارد. این تئوری براین اساس است که با گذشت زمان فرد سرمای های را در سازمان انباشته می‌کند که هرچه سابقه فرد در سازمان بیشتر شود، این سرمایه نیز انباشته تر می شود و از دست دادن آن برای فرد هزینه برتر می شود. این سرمایه گذاری شامل زمان کسب مهارت‌های ویژه سازمان که قابل انتقال نم یباشد، رفاقت های کاری، عوامل سیاسی و هزینه های دیگری می‌باشد که فرد را از جستجو برای کارهای جایگزین منصرف می‌سازد.

آلن و مییر ( ۱۹۹۰ ) تعهد مستمر را صورتی از دلبستگی روانی فرد به سازمان می دانند که از ادراک کارمند از چیزهایی که در صورت ترک سازمان از دست می‌دهد، ناشی می شود. در واقع می توان چنین گفت که تعهد مستمر شامل آگاهی فرد از هزینه های ترک سازمان می‌باشد. ‌بنابرین‏ در این شکل از تعهد دلیل اصلی ارتباط فرد با سازمان و تصمیم او به باقی ماندن در سازمان یک تلاش برای حفظ مزایای حاصله از ارتباط با سازمان می‌باشد.

رامزک ( ۱۹۹۰ ) این نوع وابستگی را به عنوان یک نوع معامله می‌داند. او معتقد است که کارکنان سرمایه گذاری هایشان را در سازمان بر مبنای آنچه در سازمان گذاشته اند و آنچه با ماندن در سازمان به دست خواهند آورد، محاسبه می‌کنند. برای مثال یک فرد ممکن است تغییر یک سازمان را به خاطر پول و زمانی که صرف یک برنامه بازنشستگی ‌کرده‌است، ترجیح ندهد.

علاوه بر ترس از دست دادن سرمایه گذاری ها، تعهد سازمانی در فرد به خاطر مشاهده یا درک عدم وجود جایگزی نهای شغلی نیز به وجود می‌آید. آلن و می یر ( ۱۹۹۰ ) بیان می‌کنند که یک چنین تعهدی از جانب فرد نسبت به سازمان بر مبنای ادارک او از موقعیت های استخدامی خارج از سازمان می‌باشد. در واقع این نوع تعهد زمانی به وجود می ‌آید که فرد ‌به این باور می‌رسد که توانایی‌های او قابل عرضه در بازار نیست یا اینکه او فاقد مهارت لازم برای رقابت در زمینه مورد نظر می‌باشد، این چنین کارمندی یک نوع احساس وابستگی را نسبت به سازمان فعلی خود خواهد داشت. افرادی که در محیط هایی کار می‌کنند که آموزش ها و مهارت های دریافتی آن ها به طور زیادی مخصوص صنعت خاصی می‌باشد، احتمال زیادی دارد که دارای این نوع از تعهد سازمانی باشند. در واقع کارمند احساس می‌کند که به خاطر هزینه های مالی، اجتماعی، روانشناختی و سایر هزینه های در ارتباط با ترک سازمان مجبور است نسبت به سازمان متعهد باشد. برخلاف تعهد عاطفی که شامل وابستگی عاطفی می‌باشد، تعهد مستمر منعکس کننده هزینه های ترک سازمان در مقابل منافع ماندن در آن می‌باشد .

۳٫ تعهد هنجاری

بعد سوم تعهد سازمانی که کمتر رایج بوده ولی جای بحث دارد، تعهد هنجاری می‌باشد که نشان دهنده یک نوع احساس تکلیف برای ادامه همکاری با سازمان می‌باشد، افرادی که دارای سطح بالایی از تعهد هنجاری هستند احساس می‌کنند که مجبورند در سازمان فعلی باقی بمانند (آلن ومییر ۱۹۹۰) . ‌در مورد این بعد از ابعاد سازمانی نسبت به ابعاد دیگر پژوهش های کمتری صورت گرفته است، رندال و کوتی ( ۱۹۹۰ )، آلن و می یر و اوریلی، چاتمن و کالدون از جمله پژوهشگران اندکی بوده اند که تلاش کرده‌اند تا این بعد از تعهد سازمانی را از ابعاد دیگر مجزا سازند. رندال و کوتی( ۱۹۹۰ ) به تعهد هنجاری از منظر نوعی تکلیف اخلاقی نگریست هاند که فرد در قبال سرمایه گذاری هایی که سازمان روی او انجام داده است، در خود احساس می- کند. آن ها معتقدند که زمانی این احساس در فرد به وجود می‌آید که سازمان هزینه یا زمان زیادی را صرف آماده کردن او برای بهتر انجام دادن کار ‌کرده‌است، یک نوع احساس تکلیف در وی برای ماندن در سازمان به وجود خواهد آمد. برای مثال کارمندی که سازمانش برای آموزش او سرمایه گذاری می‌کند، ممکن است ‌به این باور برسد که می‌تواند هزینه های سازمانش را از طریق ادامه فعالیت در آن جبران کند. در حالت کلی تعهد هنجاری زمانی بیشتر به وقوع می پیوندد که فرد احساس کند که پاسخ به سرمایه گذاری های سازمان، سخت می‌باشد. اما اوریلی و همکارانش ( ۱۹۹۱ ) تعهد هنجاری را بر حسب ارزش‌ها تعریف کرده‌اند و مورد سنجش قرار داده‌اند. آن ها معتقدند که رابطه متقابل بین ارزش‌های یک فرد و سازمان منجر به تعهد سازمانی می شود. در حمایت از این دیدگاه مییر و اسکورمن ( ۱۹۹۲ ) تعهد هنجاری را به عنوان پذیرش اهداف و ارزش های یک سازمان توسط کارمند، دانسته اند.

جاروس و همکارانش ( ۱۹۹۳ ) با آلن و مییر ( ۱۹۹۰ ) موافق هستند و تعهد هنجاری را به عنوان تعهد اخلاقی می دانند. آن ها به تفاوت بین این نوع از تعهد و تعهد عاطفی تأکید می‌کنند، چرا که تعهد هنجاری یک احساس وظیفه یا اجبار را برای ماندن و ادامه کار در سازمان منعکس می‌کند، نه وابستگی عاطفی و این نوع از تعهد را با تعهد مستمر متفاوت می دانند، چرا که به برآورد شخص از هزینه های ترک سازمان بستگی ندارد.

با مروری بر تحقیقات و پژوهش های انجام شده پیرامون یادگیری، خواهیم دید که عوامل بسیاری می‌توانند فرد را در یادگیری خود تنظیمی کمک نمایند. شناخت این عوامل می‌تواند فراگیر را در یادگیری خود تنظمی یاری رساند. در این راستا، بر اساس عوامل مؤثر بر یادگیری دانش آموزان از جمله متغیر های که می‌تواند بر یادگیری دانش آموزان تاثیر بگذارد می توان به جهت گیری هدف ، سبک های یادگیری اشاره کرد.

ایمز^[۴](۱۹۹۲) جهت گیری هدف را بیانگر الگوی منسجمی از باور های فرد می‌داند که سبب می شود تا فرد به شیوه های مختلف به موقعیت ها گرایش پیدا کند، در آن زمینه به فعالیت بپردازد و نهایتاًً پاسخی را ارائه دهد. جهت گیری هدف یکی از رویکردهایی است که در زمینه انگیزه پیشرفت توجه نظریه پردازان و محققان را به عنوان رویکردی(شناختی- اجتماعی)، که در آن مفهوم هدف و هدف گرایی نقشی محوری دارند، به خود جلب ‌کرده‌است (دویک،۱۹۸۶،به نقل از اردنو ماهر۱۹۹۵، آیمز و آرچر ۱۹۸۸).

از دیگر متغیر های که می‌تواند فراگیر را در یادگیری خود تنظیمی یاری نماید، سبک های یادگیری است. نظریه یادگیری تجربی اساس نظریه کُلب^[۵] است. از آنجا که این نظریه بر نقش محوری تجربه در فرایند یادگیری تأکید می‌کند، یادگیری تجربی نامیده می‌شود. در این نظریه، یادگیری فرایندی توصیف می‌شود که از تغییر شکل تجربه، دانش یا علم تولید می‌کند. به طور کلی در نظریه کُلب، چهار شیوه اصلی برای یادگیری وجود دارد: تجربه‌ عینی، مشاهده‌ تأملی، مفهوم‌سازی انتزاعی و آزمایشگری فعال.

‌بنابرین‏ پژوهش حاضر در صدد ‌پاسخ‌گویی‌ به سوالات زیر می‌باشد:

1. 1. آیا جهت گیری هدف با سبک های یادگیری رابطه دارد؟

1. 1. آیا جهت گیری هدف با خود تنظیمی رابطه دارد؟

1. آیا سبک های یادگیری با خود تنظیمی رابطه دارد؟

۱-۲- اهمیت و ضرورت تحقیق

با توجه به متغیر های پژوهش، آنچه که سبب اهمیت و ضرورت تحقیق پیرامون رابطه جهت گیری هدف و سبک های یادگیری با یادگیری خود تنظیمی می شود این است که در پژوهش های انجام شده پیرامون این سه متغیر اولا، پژوهشی مشابه با این پژوهش که همزمان از رابطه سه متغیر مورد نظر را بررسی کرده باشد صورت نگرفته است و تنها تعداد معدودی از پژوهش ها ارتباط بین دو مورد از این متغیرها را بررسی نموده اند. ‌بنابرین‏، مشخص نمودن ارتباط بین این سه متغیر به طور همزمان نشان از بکر و جدید بودن موضوع تحقیق است.

همچنین، دانش آموزان به عنوان آینده سازان یک کشور و به عنوان سرمایه های اصلی یک جامعه، ممکن است با مشکلات یادگیری فراوانی روبرو شوند و به دلیل کم تجربگی و ناآشنایی با مسئله ای که گریبان گیر آنان شده است مسیری را انتخاب نمایند که آن ها را از هدف اصلیشان دور نماید و به بیراهه ببرد. اگر ما به مسائل و مشکلات دانش آموزان در یادگیری اهمیت کافی ندهیم، موجب نابودی استعدادهایی خواهیم شد که با کمی توجه و تمرکز بر مشکلات پیش رویشان می توانستیم آنان را به مسیر اصلی و در نتیجه شکوفایی استعداد هایشان هدایت نماییم. در زمینه یادگیری دانش آموزان، یادگیری خود تنظیمی به عنوان یکی از جنبه‌های یادگیری است که دانش آموز باید بخوبی آن را یاد بگیرد، شناخته می شود. بی توجهی به یادگیری خود تنظیم موجبات، بی نظمی، آشفتگی و احساس ناکارآمدی را در دانش آموز پدید می آورد و اعتماد به نفس را از بین برده و وی را منفعل می کند.

بررسی عوامل مؤثر بربهبود یادگیری خود تنظیمی و شناسایی راهکارهای تقویت آن دردانش آموزان می‌تواند معلمان و والدین را دربرطرف کردن مشکلات یادگیری خود تنظیمی دانش آموزان کمک کند. همچنین، تحقیقات نشان داده‌اند نوع اهدافی که فراگیران برای خود برمی گزینند (هدف گرایی) با راهبردهای خود نظم جویی و چگونگی فعالیت دانش آموزان در موقعیت های تحصیلی ارتباط دارند. (جوکار، ۱۳۸۴؛ خادمی و نوشادی، ۱۳۷۸) و از سویی سبک های یادگیری در میزان یادگیری دانش آموزان مؤثر است(سیف، ۱۳۸۶). همچنین ‌در مورد اهمیت جهت گیری هدف پژوهش های انجام شده در این حوزه نشان می‌دهد که هدف گرایی پیامدهای شناختی، هیجانی و انگیزشی در افراد دارد. به عبارت دیگر جهت گیری هدف افراد هم عملکرد تحصیلی آن ها و هم میزان رضایت و احساس شادمانی آن ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از این رو شناخت ای نگونه ارتباطات یکی از محورهای پژوهشی بوده است (جوکار و کهولت، ۱۳۹۱)

در این راستا، با توجه به توضیحات فوق و اهمیت سبک های یادگیری و جهت گیری هدف در فرایند یادگیری، بررسی ارتباط این دو متغیر با یادگیری خود تنظیمی از اهمیت و ضرورت برخوردار است.

اهداف پژوهش:

اهداف اصلی پژوهش:

1. 1. بررسی قدرت پیش‌بینی کنندگی جهت گیری هدف بر یادگیری خود تنظیمی.

1. 1. بررسی قدرت پیش‌بینی کنندگی سبک های یادگیری بر یادگیری خود تنظیمی.

1. بررسی قدرت پیش‌بینی کنندگی جهت گیری هدف بر سبک های یادگیری.

اهداف فرعی پژوهش:

1. 1. بررسی تفاوت جهت گیری هدف در دانش آموزان پسر و دختر.

1. 1. بررسی تفاوت یادگیری خودتنظیمی در دانش آموزان پسر و دختر.

1. بررسی تفاوت سبک یادگیری در دانش آموزان پسر و دختر.

فرضیات اصلی پژوهش:

1. 1. ابعاد جهت گیری هدف قادر به پیش‌بینی یادگیری خودتنظیمی است.

1. 1. ابعاد سبک های یادگیری قادر به پیش‌بینی یادگیری خودتنظیمی است.

1. ابعاد جهت گیری هدف قادر به پیش‌بینی سبک های یادگیری است.

فرضیات فرعی پژوهش:

1. 1. بین جهت گیری هدف در دانش آموزان به تفکیک جنسیت تفاوت معنادار وجود دارد.

1. 1. بین یادگیری خودتنظیمی در دانش آموزان به تفکیک جنسیت تفاوت معنادار وجود دارد.

1. بین سبک یادگیری در دانش آموزان به تفکیک جنسیت تفاوت معنادار وجود دارد.

۱-۶- تعریف نظری وعملیاتی متغیرها:

۱-۶-۱- تعریف نظری متغیرها:

جهت گیری هدف: جهت گیری هدف بیانگر الگوی منسجمی ازباورها، اسنادها وهیجانات فرداست که مقاصد رفتاروی راتعیین، وسبب می‌گردد تانسبت به برخی موقعیت ها گرایش بیشتری داشته ودرآن موقعیت ها به گونه ای خاص عمل نماید(دویک ولگلت^[۶]، ۱۹۸۸).

سبک‌های یادگیری: سبک‌های یادگیری را ‌برتری‌ها و رفتارهایی معرفی می‌کند که افراد به کار می‌برند تا به یادگیری آنان در یک موقعیت خاص یاری رساند. همچنین بر روش‌هایی اشاره دارد که با بهره گیری از آن ها افراد مفاهیم قوانین و اصولی را برای خود به وجود می آورند که آنان را در برخورد با موفقیت‌های جدید هدایت می‌کند(کلب^[۷]، ۲۰۰۴).

این رویه همچنین در اسپانیا و هلند نیز پذیرفته شده است. (سلطان نژاد، ۱۳۷۸ : ۷۷) (کاتوزیان، ۱۳۸۷ : ۱۰۶)

۴- با تشکیل عقد بیع، انتقال مالکیت یا تملیک صورت می‌گیرد و مبیع به خریدار و ثمن به فروشنده تعلق می‌یابد، ولی با این وجود قبل از تسلیم مبیع به خریدار، ضمان معاوضی یا خطر ناشی از تلف مبیع بر عهده فروشنده باقی است و خریدار در صورتی که ثمن را پرداخته باشد، حق استرداد آن را دارد و در غیر این صورت تکلیفی در پرداخت ندارد ماده ۳۸۷ قانون مدنی ایران مؤید این مطلب است که انتقال مالکیت با انعقاد عقد حاصل می‌شود ولی ضمان معاوضی همچنان بر عهده فروشنده باقی

می ماند تا تسلیم انجام شود. (سلطانی نژاد، ۱۳۷۸ : ۷۸) (کاتوزیان، ۱۳۸۷ :۱۸۷)

گفتار پنجم- شرایط اعمال قاعده ضمان معاوضی

ماده «۳۸۷» قانون مدنی می‌گوید: «اگر مبیع قبل از تسلیم بدون تقصیر و اهمال از طرف بایع تلف شود، بیع منفسخ و ثمن باید به مشتری مسترد گردد، مگر اینکه بایع برای تسلیم به حاکم یا قائم مقام او رجوع نموده باشد که در این صورت تلف از مال مشتری خواهد بود.»

تلف مبیع در صورتی سبب انفساخ عقد می‌شود که این شرایط موجود باشد:

1. مبیع باید عین معین (خارجی) یا در حکم آن باشد، زیرا در صورتی که مبیع کلی فی الذمه باشد، ملکیت برای مشتری به وسیله قبض حاصل می‌شود. مانند یک تن گندم کلی فروشنده تهیه کرده تا به خریدار تسلیم کند ولی قبل از تسلیم، گندم مذبور تلف شود، در این صورت عقد بیع منفسخ نخواهد بود و قاعده تلف مبیع قبل از تسلیم جریان پیدا نمی‌کند بلکه عقد به حال خود باقی است و فروشنده مکلف است یک تن گندم دیگر تهیه کرده و به خریدار تسلیم کند. (شهیدی، ۱۳۸۸: ۴۲)

اما در موردی که تمام افراد کلی از بین بروند، عقد باطل می‌شود زیرا پیش از تعیین فرد مبیع تملیک انجام نمی‌شود (کاتوزیان، ۱۳۸۷: ۱۹۱)

باید دید که آیا لازم است مبیع در زمان قرارداد عین معین باشد یا کافی است به هنگام تلف «معین» شده باشد؟ این سؤال، به ویژه با وضع کنونی ماده ۳۸۷ ق. م. که درباره‌ لزوم شخصی بودن مبیع سکوت اختیار ‌کرده‌است، حساس‌تر به نظر می‌رسد و تمایل قانون‌گذار را به تعدیل نظر مشهور در فقه نشان می‌دهد.

اشکال در صورتی است که مصداقی از کلی به وسیله ی فروشنده تعیین شود و این مصداق پیش از تسلیم به خریدار از بین برود، زیرا در فروش مال کلی نباید تسلیم را با تملیک اشتباه کرد: سبب تملیک عقد است. منتها، چون موضوع خارجی آن باید به وسیله ی فروشنده معین شود، تا این کار از طرف او انجام نگردد، حق عینی خریدار بر هیچ مالی تحقق پیدا نمی‌کند. به طور معمول، تعیین فرد مبیع با تسلیم انجام می‌شود، ولی از آن نباید نتیجه گرفت که تسلیم عمل حقوقی مستقلی است و تملیک اثر آن است.

همین که مصداق مبیع کلی از طرف فروشنده به طور قطعی تعیین شد، تملیک نیز محقق می‌شود. پس، می‌توان گفت که در چنین موردی، چون مبیع به ملکیت خریدار درآمده در حکم عین شخصی است و تلف آن پیش از تسلیم سبب انفساخ عقد می‌گردد.

برعکس، در رد این گفته می‌توان استدلال کرد: در جایی که مبیع عین معین است، خریدار و فروشنده درباره‌ کالای معین تصمیم گرفته‌اند و هیچ چیز نمی‌تواند جای آن موضوع را بگیرد. پس، اگر مبیع تلف شود، در واقع اجرای تعهد فروشنده غیرممکن شده است و چاره‌ای جز انحلال عقد و از بین رفتن تعهد خریدار باقی نمی‌ماند. ولی، در موردی که مبیع کلی است، همه‌ افراد مبیع می‌تواند موضوع داد و ستد قرار گیرد.

اگر فردی که فروشنده انتخاب ‌کرده‌است از بین برود، او می‌تواند فرد دیگری انتخاب و تسلیم کند. ‌بنابرین‏، هیچ گاه تسلیم کالای مورد توافق ناممکن نمی‌شود تا بتوان انفساخ عقد را به عنوان آخرین دارو تجویز کرد.

فرض کنیم تاجر ایرانی از فروشنده‌ ژاپنی هزار تن کاغذ خریده است. کارخانه‌ی ژاپنی کاغذها را به نام تاجر ایرانی بسته بندی کرده و برای ارسال به کشتی سپرده است، یعنی مصداق خارجی هزار تن کاغذ معین شده و کاغذها به ملکیت تاجر ایرانی درآمده است. ولی در راه کشتی آسیب می‌بیند و کاغذها تلف می‌شود.

به طور مسلم این تلف به عهده تاجر ژاپنی است. ولی آیا عقد نیز خود به خود منفسخ می‌شود: یعنی، نه تاجرر ژاپنی می‌تواند ثمن معامله را نگاه دارد و هزار تن کاغذ دیگر بفرستد و نه تاجر ایرانی می‌تواند او را ملزم به فرستادن کاغذ کند؟ یا باید گفت فروشنده به واسطه ی حادثه‌ی خارجی نتوانسته است به عهد خود به طور کامل عمل کند، ولی اصل تعهد از بین نرفته و عقد بجای خود باقی است؟

به نظر می‌رسد که انفساخ بیع ترجیح دارد. زیرا، دین اصلی که برای فروشنده در چنین موردی ایجاد می‌شود، تعهد مربوط به تعیین مصداق مبیع است. با ایفای این تعهد دین از بین می‌رود و تملیک نیز تحقق می‌یابد و از این پس وضع فروشنده مانند کسی است که مال معین را فروخته و اکنون ملزم به تسلیم آن است.

‌بنابرین‏، تلف این کالا به منزله‌ی تلف مبیع است و فروشنده را نمی‌توان به تعیین فرد دیگر اجبار کرد.

پس، گفته‌ مشهور را که «مبیع باید عین معین باشد» باید بدین گونه اصلاح کرد که: «مبیع به به هنگام تلف باید عین معین باشد». در مورردی هم که مبیع کلی در معین یا در حکم معین است، هرگاه تمام آن از بین برود، در حکم موردی است که مبیع معین از بین رفته: عقد منفسخ می­ شود و ثمن به خریدار برمی گردد. (کاتوزیان، ۱۳۸۷ : ۱۹۲) (کاتوزیان، ۱۳۸۷ : ۹۱)

ب) فروش جانبی: زمانی که مشتری کالاها و خدمات بیشتری را از همان عرضه کننده خرید می­ کند: مثل افزایش مبلغ صرفه جویی شده در سرمایه ­گذاری.

ج) تکرار خرید: خرید دوباره یک کالا یا خدمت برای ارضای نیاز مثلاً بیمه نامه عمر یا وام تعمیرمنزل از یک عرضه کننده اعتبار.

د) اصرار ( حفظ رابطه به جای خاتمه آن) : وفاداری مشتری نسبت به یک ناشر کارت اعتباری (ملک, ۱۳۸۷)

۲) وفاداری ادراکی که در آن نگرش­ها و عقاید مشتریان عنصر کلیدی محسوب می­ شود ولی هیچ نوع مدرکی بر اثرات آن بر روی خرید وجود ندارد. گاهی به دلیل اینکه نگرش­ها و عقاید منعکس کننده الگوهای رفتاری ممکنی هستند که در آینده ایجاد می­ شود، ازا همیت زیادی برخوردار می­شوند. وفاداری ادراکی از طریق زیر حاصل می­ شود.

الف) رضایت: به طور ساده و روشن، وفاداری در چارچوب میزان رضایت حاصله توسط استفاده­کنندگان از کالاها و خدمات احساس می­ شود. در این حالت، رضایت مشتری زمانی که تعداد زیادی از مشتریان، عرضه کنندۀ خود را علی رقم سطح بالای رضایتی که از کالاها و خدمات دارند تغییر دهند، ممکن است معیار گمراه کننده ­ای باشد.

ب) آگاهی: به وفاداری به عنوان میزان شناخته شدن در کسب و کار در بازار هدف نگریسته شده که تحت تأثیر توصیه­ های کلامی و یا میزان شناخت عرضه کننده قرار دارد (باقری, ۱۳۸۸)

۳) وفاداری مرکب: ترکیبی از دو نوع فوق است.

امروزه وفاداری مشتری به عنوان یک عامل بارز در موفقیت کسب و کار یک شرکت شناخته شده است. اوج وفاداری اصطلاحی است که قدما آن را “اعتماد بدون دلیل” یا عملی که عواقب آن مشخص نیست می­نامند. (بوید, مالنیز و لرش, ۱۳۸۶)

تحقیقات بسیاری نشان داده ­اند که رضایتمندی کلید نهایی موفقیت و سودآوری نیست. تحقیقاتی که ریچهلد و ساسر^[۴۲] (۱۹۹۰) انجام داده ­اند نشان داده است که مشکل رضایتمندی مشتریان آن است که ۶۵ تا ۸۵ درصد کسانی که بیان کرده ­اند راضی یا خیلی راضی اند به دلایل دیگری برای خرید مجدد محصولات مراجعه نکرده ­اند و ۴۰ درصد از این افراد از محصولات سایر رقبا نیز استفاده می­کردند. سازمان­ها ملزم هستند تا فراتر از نیازهای مشتریان انتظارات آن ها را نیز تأمین کرده­ کانون توجه خود را ارضای صرف مشتری به ایجاد وفاداری از طریق ایجاد ارتباطی بلند مدت، دوجانبه و سودآور برای هر دو طرف معطوف کنند. (الهی و حیدری, ۱۳۸۴)

صاحب‌نظران علم بازاریابی مزایای بسیاری برای وفاداری مشتری شمرده که برخی از بارزترین آن ها عبارتند از :

– کاهش هزینه­ های جذب مشتریان

– کاهش حساسیت مشتریان به تغییرات قیمت­ها

– منافع حاصل از ارزش طول عمر مشتری

– عملکرد مثبت از طریق افزایش قدرت پیش ­بینی

– افزایش موانع برای ورود رقبای جدید (Gee, Coates, & Nicholson, 2008)

در کنار مزایای فوق، منافعی که در اثر بلوغ مشتریان در شرکت­ها در بلند مدت حاصل می­ شود دارای اجزای زیر است:

بازارداری: حفظ مشتریان کنونی و ترغیب آن ها به خرید بیشتر، تداوم خرید از طریق ایجاد رضایت در آنان، بازارداری را ‌می‌توان هنر و مهارت راضی سازی مشتری نامید.

آگاهی از رفتار مشتریان: ارتباط بر قرار کردن با مشتری داشتن اطلاعات روانشناختی و جامعه شناختی و نیز اطلاع از حرکات و امکانات رقبا نقش ارزنده­ای در حفط مشتری دارد. باید در نظر داشت مشتری تنها ارزش نمی­خرد بلکه منافع، ارزش، احترام و عوامل دیگر را نیز طالب است که باشد آورده شود. (Ndubisi, 2007)

وفاداری زمانی اتفاق می ­افتد که مشتریان قویاً احساس کنند سازمان مورد نظر به بهترین وجه ممکن می ­تواند نیازهای آنان را برطرف سازد، به طوری­که سازمان­ های رقیب از مجموعه ملاحظات مشتریان خارج شوند. (Shoemaker & Robert, 1999)

در جهت کسب رضایت مشتریان مهم است بدانیم که دلیل این که مشتریان ما را ترک ‌می‌کنند چیست. اگر چه مشتریان وفادار عموماً راضی هستند اما دامنۀ رضایت، ضرورتاً به رفتارهای وفاداری منجر نمی­ شود. دالتون^[۴۳] سه عامل که در وفاداری مشتری نقش دارند را اینگونه عنوان می­ کند: ارزش، اعتماد و معروف بودن. او بیان می­ کند که مشتریان به افرادی که برای حل مشکلات کمک ‌می‌کنند وفادارند و وفاداریشان را گشترش می­ دهند بیشتر از آن چیزی که انتظار می­رود. با توجه به اعتماد، دالتون اضافه می­ کند که ” ما به افرادی که معتمد ما هستند، وفاداریم، به کسانی که می­دانیم به طرف ما خواهند آمد و منافع ما را در اولویت قرار خواهند داد”. او اضافه می­ کند که وفاداری می ­تواند از مشتری منتج شود اگر ارائه دهندگان خدمات یا محصولات نیازهای مشتریان را برآورده کنند. (سید علوی, ۱۳۹۲)

۲-۳-۵ مشتری وفادار^[۴۴]

مشتری وفادار کسی است که به طور مکرر از یک فروشنده، کالا و خدمات می­خرد و نسبت به او نگرش مثبتی دارد و به همین جهت، خرید از او را به تمامی آشنایان خود نیز به طور مصرانه توصیه می­ کند. (سالاری, ۱۳۸۳)

مطالعات نشان می­دهد که ۵ درصد افزایش در وفاداری مشتری باعث می­ شود ۲۵ تا ۸۵ درصد سود شرکت افزایش یابد، این نرخ را هزینه وفاداری می­گویند. به همین دلیل است تجار و کسبه دوراندیش، همواره روی عمق روابط در طول مدت زمان ارتباط تجاری خود حساب باز ‌می‌کنند و مشتریان وفادار را یاران اصلی خود می­دانند و در کمال صداقت و اعتماد با آن ها برخورد ‌می‌کنند، زیرا آن ها مطمئن هستند در صورت رفتار نامناسب در کار خود نا موفق خواهند بود. (ملک, ۱۳۸۷)

برویلس^[۴۵] و همکاران ‌در مورد وفاداری مشتریان به صراحت اعلام کرد که مشتریان حال و آینده از نظر وفاداری به پنج دسته تقسیم می­شوند:

۱) مشتریان وفادار کنونی که در استفاده از کالا یا خدمت وفادارند و این کار را ادامه می­ دهند.

۲) مشتریان کنونی که امکان دارد به محصولی با برند جدید روی آورند.

۳) مشتریان موردی که اگر نوع ایجاد انگیزه درست باشد بر میزان مصرف خود از محصولاتی با برند مشخص می­افزایند.

۴) مشتریان موردی که اگر شرکت رقیب بتواند آن ها را به شیوه­ای درست تحریک کند، از میزان مصرف محصولی با برند مشخص می­کاهند.

۵) افرادی که در گروه استفاده کننده­گان از محصول قرار نمی­گیرند ولی امکان دارد به صورت مشتری درآیند.

همچنین طبقه بندی دیگری هم وجود دارد که نمی­ توان آن ها را به عنوان مشتری تلقی کرد زیرا: ۶) آن ها از محصولی استفاده نمی­کنند و هیچ گاه به صورت مشتری در نخواهند آمد.

مشتریان کنونی و آینده، ‌گروه‌های ۱ تا ۵ اهمیت دارند و باید بین وفاداری آن ها به محصولات بدون برند به محصولاتی با برند مشخص و به یک عرضه کنندۀ خاص تفاوت قائل شد و آن ها را از یکدیگر متمایز کرد. (Broyles & et al, 2011)

۲-۳-۶ وفاداری رفتاری و وفاداری نگرشی

در جستجوهایی که در خصوص حکم غیابی در روایات انجام دادیم با دو دسته روایات روبروشدیم که نفیاً یا اثباتاً حکم غیابی را مورد بررسی قرار داده است که همین روایات مبنای نظرات فقها قرار گرفته است. ‌بنابرین‏ از روایات و آرای فقها دو نظر استخراج نمودیم.

۱: عدم جواز صدورحکم غیابی

در امر قضاوت و صدور حکم اصل، شنیدن اظهارات طرفین در جلسه محاکمه است. ‌بنابرین‏ اصل حضور طرفین در جلسه دادرسی الزامی است و مقتضای ادله شرعیه در امر قضا برای صدور حکم نسبت به اشخاص نیز دلالت بر همین امر می­ کند.

بر همین اساس نقل شده که بعضی از فقها در مشروعیت صدور حکم علیه شخص غایب مردد ‌شده‌اند و قائل به عدم جوازصدور حکم غیابی ‌شده‌اند واین مطلب را به فقهای امامیه نسبت داده ­اند. (مالمیر، ۱۳۸۳، ش۴۵، ۱۷؛ جنت­مکان، ۱۳۸۹، ش۱، ۸) با بررسی که ما در تعدادی از کتب فقهی انجام دادیم نتوانستیم از میان آرای فقها نظری را پیداکنیم که دلالت بر منع صدور حکم غیابی به صورت مطلق کند.

نکته­ای که در اینجا لازم به ذکر است این است که در کتب فقهی بیان شده که جماعتی از فقها صدور حکم غیابی را نپذیرفتند و این قول با عبارت « وقال­الثوری و ابوحنیفه: لا یجوز الا ان یتعلق بخصم حاضر شریک او وکیل» به فقهای اهل سنت، ابوحنیفه و ثوری و پیروان آن ها نسبت داده­ شده است. (طوسی، ۱۴۰۷، ج۸، ۱۶۳؛ عاملی، ج۴، ۵۳؛ عاملی، ۱۴۱۳، ج۱۳، ۴۶۸) زیرا آن­ها حضور طرف را برای دعوا لازم می­دانند و علیه شخص غایب فقط در صورت­های خاصی بر حسب ضرورت صدور حکم غیابی را مجاز می­دانند.(­مهاجری وپورعرب، ۱۳۸۱، ۳۲)

به هر حال، صرف نظر از اینکه فقهایی قائل ‌به این نظر باشند یا نباشند، روایاتی در کتب معتبر امامیه وجود دارد که بر عدم جواز صدور حکم غیابی دلالت می­ کند. در ذیل به برخی از این روایات اشاره می‌کنیم.

اولین روایتی که در این­باره مطرح است روایتی از امام جعفر صادق ^{علیه­السلام} است که آن حضرت از امیرالمؤمنین علی ^{علیه السلام} بدین شکل نقل فرموده­اند که: «لَا یُقْضَى‏ عَلَى غَائِبٍ‏» (مجلسی، ۱۴۰۳، ج۱۰۱، ۲۹۲) بدین معنی که بر مدعی علیه غایب حکم نمی­ شود.

مشهورترین تفسیری که از این روایت شده است چنین است که اولاً این روایت ناظر به موارد حق اللهی و موارد عرض و ناموسی است که تا حضور مدعی­علیه و استماع دفاعیاتش نمی­ توان علیه او حکم نمود. ثانیاًً در امور حق­الناسی این روایت ناظر به موردی است که مدعی­علیه در بلد قضاوت حضور دارد؛ اما به هنگام قضاوت در محکمه حاضر نمی­ شود چرا که صرف اقامه بینه بر اثبات موضوع توسط مدعی، برای صدور حکم توسط حاکم بر ضرر مدعی­علیه کافی نیست. ‌بنابرین‏ در

چنین مواردی حاکم مکلف است تا مدعی­علیه را احضار نموده و پس از استماع دفاعیات او اقدام به صدور حکم نماید. (حرعاملی، ۱۴۰۹، ج۲۷، ۲۹۷)

‌در مورد این روایت ‌می‌توان گفت منظور آن است که حکم غیابی به صورت قطعی علیه غایب صادر نمی­ شود بلکه به صورت موقت صادر می­ شود تا فرصتی هم جهت دفاع به مدعی­علیه ­داده شود. پس به مجرد طرح دعوا علیه کسی بدون استماع سخنان که یکی از وظایف مهم حاکم است نمی­ توان حکم صادر نمود.

روایت دیگر روایتی است که از حضرت رضا ^{علیه السلام} از علی ابن ابی­طالب ^{علیه­السلام} نقل شده است که پیامبر گرامی ^{صلی الله علیه وآله وسلم} چنین فرموده است: «لَمَّا وَجَّهَنِی إِلَى الْیَمَنِ إِذَا تُحُوکِمَ إِلَیْکَ فَلَا تَحْکُمْ لِأَحَدِ الْخَصْمَیْنِ دُونَ أَنْ تَسْمَعَ مِنَ الْآخَرِ قَالَ فَمَا شَکَکْتُ‏ فِی قَضَاءٍ بَعْدَ ذَلِکَ‏» (نوری، ۱۴۰۸، ج۱۷، ۳۵۱) یعنی هنگامی که پیامبر مرا برای قضاوت به یمن فرستاد فرمود هرگاه دعوایی نزد تو اقامه شود برای هیچ­کدام از طرفین حکم نکن مگر این­که از طرف مقابل سوال کنی.

بر اساس این روایت ‌می‌توان گفت که ظاهراًً این روایت بر عدم صدور حکم غیابی دلالت می­ کند. بر طبق فرمایش پیامبر اکرم قاضی نباید بدون استماع اظهارات طرفین حکمی را صادر نماید؛ اما آن­جا که مدعی علیه احضار شده و خود از حضور در جلسه امتناع می­ کند اگر قرار باشد حاکم هم حکمی صادر نکند از بین رفتن حقوق مدعی امری روشن و آشکاراست.

محمدبن­مسلم نیز از امام باقر ^{علیه­السلام} در این خصوص از پیامبر گرامی اسلام ^{صلی الله علیه وآله وسلم} نقل فرموده­اند که: «إِذَا تَقَاضَى‏ إِلَیْکَ‏ رَجُلَانِ‏ فَلَا تَقْضِ لِلْأَوَّلِ حَتَّى تَسْمَعَ مِنَ الْآخَر»ِ (مجلسی، ۱۴۰۶، ج۶، ۴۷) معنی روایت مذکور این است که پیامبر اسلام فرمودند: هرگاه دو نفر برای قضاوت نزد تو آمدند پس از شنیدن اظهارات یکی از آن­ها، تا سخن و دفاع دیگری را نشنیده­ای به نفع اولی حکم نکن. مستفاد از این روایت آن­است که حاکم و قاضی مطابق سیره پیامبر باید قبل از صدورحکم به استماع اظهارات طرفین اقدام نماید ‌و مجاز نیست پس از شنیدن اظهارات یک طرف بدون استماع دفاعیات طرف دیگر حکم صادر کند.

شاید بتوان گفت آن­چه که مدنظر پیامبر اسلام ^{صلی­الله علیه وآله وسلم} بوده است بیان حق مدعی علیه مبنی بر ضرورت اطلاع از ادعای مدعی و حق ‌پاسخ‌گویی‌ اوست نه موکول کردن قضاوت و فصل خصومت بر شنیدن دفاعیات طرف مقابل. چرا که اگر قضاوت ‌به این امر موکول گردد چه بسا برای همیشه در بعضی از موارد امکان صدور حکم فراهم نگردد اما در پاسخ ‌به این استنباط باید گفت اما

هر چند این برداشت مورد پذیرش عقل است اما ظاهر روایت ضرورت استماع دفاع را بیان ‌کرده‌است نه ضرورت دعوت طرف را و صرف دعوت به تنهایی کافی برای قضاوت نمی ­باشد. (مهاجری وپورعرب،۱۳۸۱، ۲۳)

به تعبیر دیگر یکی از شرایط مهم و حیاتی در صدور صحیح حکم توسط قاضی استماع دفاعیات هردو طرف یعنی مدعی و مدعی­علیه­ است.

روایت دیگر روایت منقول از ابوموسی اشعری است که در عین حال که دلیلی بر تجویز حکم غیابی است؛ امامستفاد از آن سیره پیامبر اسلام ^{صلی­ الله علیه وآله وسلم} در دعوت قبلی از طرفین است. روایت مذکور عبارت است از: «کان النبى اذا حضر عنده خصمان فتواعد الموعد فوافى احدهما و لم یف الآخر، قضى للذى و فى على الّذى لم یف،ای مع البینه». (متقی­الهندی، ۱۹۸۵، ج۵، ۵۰۷) یعنی روش پیامبر چنین بود که هر گاه دو نفر متخاصم به محضر معظم­له می­آمدند، آن حضرت برای آن­ها تعیین وقت می­نمود ، چنانچه یکى از طرفین در موعد مقرّر حاضر مى‌شد و طرف دیگر نمی­آمد، بر ضرر آن­که نمی­آمده و به نفع کسی که آمده بود و بینه نیز داشت حکم می­فرمودند.

با توجه به محتوای این روایت ‌می‌توان گفت در هر حال حاکم باید قبل از صدور حکم مدعی­علیه را به محاکمه دعوت و احضار نماید تا مدعی­علیه از خود دفاع نماید و حاکم بر اساس گفته­های هردو طرف حکم را جاری سازد وچنان­چه مدعی­علیه از این حقی که حاکم به او داده استفاده نکرد در آن صورت قاضی مجاز به محاکمه غیابی و نهایتاًً صدور حکم خواهد.